Je neemt jezelf mee overzee

Verslag van een mondelinge enquête onder 30 emigranten in Australië

over hun arbeidsmarktervaringen aldaar

januari/februari 2002

Drs. J.W.F. Fels

- Inhoudsopgave -
1	Inleiding
1.1	Achtergrond van dit artikel
1.2	Doelstelling van dit artikel
1.3	Werkwijze in Nederland
1.4	Werkwijze in Australië
1.5	Gebruik van de Australische Census
2.	Verslag
2.1	Vertrekdatum van de emigrant
2.2	Het opleidingsniveau vóór vertrek naar Australië
2.3	Het opleidingsniveau van de partner vóór vertrek
2.4	Beroep van de ondervraagde personen in Nederland
2.5	Werkloosheid vóór vertrek naar Australië
2.6	De motieven om naar Australië te emigreren
2.7	Instanties, welke de emigranten hebben geholpen vóór vertrek
2.8	Medewerking gekregen van de Nederlandse Emigratiedienst
2.9	Plaats van aankomst in Australië
2.10	Beheersing van de Engelse taal bij aankomst
2.11	Waar had U Engels geleerd?
2.12	Hoe lang duurde het voordat U voor het eerst werk vond?
2.13	Welke instanties hebben U geholpen bij het vinden van Uw eerste baan?
2.14	Werden Uw Nederlandse diploma’s erkend?
2.15	Kwam U terecht in Uw oorspronkelijke beroep?
2.16	Heeft Uw partner gewerkt in Australië en kwam hij of zij terecht in zijn of haar oorspronkelijk beroep?
2.17	Analyse van de beroepen en bedrijfstakken van de emigranten
2.18	Analyse van de beroepen en de bedrijfstakken, waarin de partners van de emigranten gewerkt hebben
2.19	Eventuele werkloosheid tussen eerste en tweede baan
2.20	Bent U lid geweest van een vakbond? Zo ja, welke en heeft deze U geholpen?
2.21	Heeft U training op het werk gehad? (on the job training)
2.22	Heeft u gestudeerd voor aanvullende Australische diploma’s, zodat U kon werken in Uw eigen beroep?
2.23	Heeft U nog Engelse les gevolgd in Australië?
2.24	Bent U tevreden over Uw baan of banen in Australië? Of had U achteraf gezien qua werk beter in Nederland willen blijven?
2.25	Heeft U ooit tegenwerking in Uw werk gehad omdat U uit Nederland kwam?
2.26	Vragen 2.20 t/m 2.25 in relatie tot Uw partner
2.27	Heeft U kinderen en hebben deze gestudeerd?
2.28	Overige opmerkingen
2.29	De tweede generatie emigranten
2.30	Het starten van een eigen bedrijf
			}
Bijlage 1:		Qualifications		Community Profiles
Bijlage 2:		Occupation		1996 Census
Bijlage 3:		Industry		Netherlands Born
1. Inleiding
1.1 Achtergrond van dit artikel
In april 2001 kwam bij de schrijver van dit artikel het idee op om iets te publiceren over de emigratie naar Australië. De achtergrond hiervan was o.a. gelegen in het feit dat hij zelf twee keer naar Australië geëmigreerd was geweest en wel in de perioden 1956-1959 en 1970-1972. De eerste periode betrof de highschool fase in Brisbane, maar in de tweede periode heeft hij als econoom gewerkt aan de economische planning van de stad Melbourne. Terug in Nederland in 1972 bleef hij steeds contact houden met Australische familieleden en kennissen. Regelmatig bezocht hij de Australische Ambassade in Den Haag om via Australische kranten op de hoogte te blijven van de ontwikkelingen daar. De "Tyranny of distance" (Geoffrey Blainey, 1966) - qua informatie over Australië - was toen nog in volle gang. Pas na 1990 werd het eenvoudiger om via internet en E-mail contact te onderhouden met het verre Australië.
1.2 Doelstelling van dit artikel
Vanaf mei 2001 heeft de schrijver regelmatig contact gehad met Dr. P.W. Blauw, als socioloog verbonden aan de Economische Faculteit van de Erasmus Universiteit. Hij is o.a. medeauteur van "Emigreren" (1983). Tijdens deze gesprekken kwam de suggestie naar voren om het brede terrein van emigratie te beperken tot de arbeidsmarkt - ervaringen van Nederlandse emigranten in Australië. Als eerste stap hiertoe kwam het idee naar voren om een mondelinge enquête te houden onder Nederlandse emigranten in "down under". Ofschoon er veel gepubliceerd is over Nederlandse emigranten, is de literatuur over hun arbeidsverleden schaars.
1.3 Werkwijze in Nederland
Vanaf augustus 2001 is er gewerkt aan een vragenlijst. Deze lijst, met hoofdzakelijk half open vragen (zie bijlage 1), is qua inhoud grotendeels gebaseerd op hoofdstuk 5 ("The labour-market experience of immigrants") van het boek: "Australian Immigration - a survey of the issues" (1994). Commentaar op de vragenlijst werd gegeven door Dr. P.W. Blauw en door Dr. J.H. Elich. Deze laatste is gepromoveerd op het proefschrift "Aan de ene kant, aan de andere kant" (1987), handelend over de emigratie van Nederlanders naar Australië 1946-1986. Dr. Elich was zo gastvrij om mij in oktober 2001 in zijn huis te ontvangen, waar uitvoerig op de vragenlijst en andere aspecten m.b.t. enquêteren in Australië is ingegaan. Besloten werd een aparte vragenlijst voor tweede generatie Nederlandse emigranten op te stellen. Dr. Blauw was zo vriendelijk om een introductiebrief te schrijven. Tenslotte zijn in Nederland nog gesprekken gevoerd met Drs. J.F. van Campen, voormalig directeur van de Katholieke Emigratiecentrale, de heer G. Seesink, de laatste Nederlandse emigratie-ambtenaar in Sydney (tot eind 1992) en met de heer M. Verwijmeren, de laatste directeur van de Directie Emigratie.
1.4 Werkwijze in Australië
Nadat de vragenlijst vorm had gekregen, werd het tijd om de aandacht te richten op het verre Australië, waar de mondelinge enquêtes zouden worden afgenomen. Via een bezoek aan de Australische Ambassade in Den Haag, kreeg ik een nummer van de Dutch Weekly van 2 april 2001 in handen. Hierin stond o.m. een artikel over de publicatie van een boek, getiteld "Our Story", wat de verhalen bevat van 68 emigranten in Queensland. Via een E-mail adres heb ik dit boek besteld en werd meteen contact gelegd met Annelies Zeissink. Annelies is momenteel "president" van DACA-Qld Inc (Dutch Australian Community Action Federation) en tevens een "Board of Director" van de "Netherlands Retirement Village Association of Queensland". Deze organisatie is de drijvende kracht van het Prins Willem Alexander Village in Birkdale te Brisbane. Hierin wonen oudere Nederlandse emigranten. Een aantal van hen zijn geïnterviewd via bemiddeling van Annelies. Ook werd op 12 november 2001 een oproep geplaatst in Dutch Weekly met de volgende verkorte tekst:
		"Nederlandse econoom. Zelf 2 keer als emigrant in Australië geweest, zoekt contact met Nederlanders (1e, 2e en 3e generatie) om te praten over hun ervaring in de arbeidsmarkt".
Op deze oproep verschenen slechts vier E-mail reacties, verspreid over heel Australië. Op 20 januari 2002 kwam de schrijver aan in Melbourne, zonder een contactadres. Via het telefoonboek werd Dutchcare Ltd benaderd. Dit is een overkoepelende organisatie, welke verschillende tehuizen voor oudere Nederlandse emigranten beheert, van zelfstandige units tot verpleegtehuizen. Via Petra Neleman werd geregeld dat ik een bezoek kon brengen aan Beatrix Village. Hier werden tien interviews afgenomen. Ondertussen werd een afspraak geregeld met Wabe Roskam, editor van Dutch Weekly. Tenslotte werd via Wabe Roskam contact gelegd met een academisch gevormde emigrante in Melbourne. Op 30 januari vertrok ik naar Canberra. In deze prachtig aangelegde hoofdstad van Australië, werd een bezoek gebracht aan de National Library of Australia en aan The Department of Immigration and Multicultural Affairs Library voor bronnenonderzoek en statistische gegevens. Op 2 februari stapte ik opnieuw in het vliegtuig naar Cairns, waar uiteindelijk drie interviews werden afgenomen. Helaas was een ervan onbruikbaar (de man had niet gewerkt in Australië, maar was er met pensioen heengegaan). Tenslotte werd op 5 februari vertrokken naar Brisbane, waar veertien interviews werden afgenomen. Dankzij de bemiddeling van Annelies Zeissink, werden hiervan vier gehouden in het Prins Willem Alexander Village te Birkdale. De overige interviews kwamen tot stand via eigen familie, kennissen en relaties van Annelies Zeissink. Twee hiervan waren tweede generatie emigranten. Voor de volledigheid wordt vermeld dat één interview werd afgenomen bij de schrijver thuis. Dit betreft een vriend uit Tasmanië. In Brisbane werd ook nog statistisch materiaal verzameld over Nederlandse emigranten. De terugreis naar Nederland werd aanvaard op 13 februari.
1.5 Gebruik van de Australische census
Om de vijf jaar wordt er in Australië een volkstelling gehouden. De eerste volkstelling dateert van 1911 en de laatste is in 2001 gehouden. In deze volkstelling worden o.a. gegevens gevraagd over opleidingsniveau (qualifications), beroep (occupation) en bedrijfstak (industry). Deze gegevens worden ook gebruikt in de publicatie "Community Profiles Netherlands Born", uitgegeven door het Department of Immigration and Multicultural Affairs. Ter wille van de vergelijkbaarheid, zullen in dit verslag de Australische indelingen gebruikt worden.

2. Verslag
Aan de hand van de vragenlijst zullen hierna, zoveel mogelijk in chronologische volgorde, de resultaten worden weergegeven.
2.1 Vertrekdatum van de emigrant
Zoals te verwachten was, vertrokken de meeste emigranten vóór 1960, hoofdzakelijk per schip. De grote toestroom van Nederlandse emigranten naar Australië daalde snel na die datum. Een interessant detail is dat in 1969 voor het eerst meer emigranten per vliegtuig, i.p.v. per schip naar Australië reisden. Dit betreft het totaal aantal emigranten van alle nationaliteiten. De volgende tabel geeft een overzicht van de vertrekdata.
Tabel 1: vertrekdata van de emigranten, eerste generatie
Vertrekperiode		Aantal emigranten
vóór 1950		1
1950 -1955		12
1955 -1960		5
1960 -1965		4
1965 -1975		2
1975 -1985		2
1985 -1995		2
Van deze 28 emigranten, waren er 20 mannen en 8 vrouwen.
2.2 Het opleidingsniveau vóór vertrek naar Australië
Zoals hiervoor vermeld, zal er in dit verslag gebruik gemaakt worden van de Australische indeling. Ter verduidelijking zal daarnaast het Nederlandse opleidingsniveau worden vermeld.
Tabel 2: opleidingsniveau vóór vertrek naar Australië
Level of qualification	Nederlands opleidingsniveau		Aantal
Higher Degree